Kranslegging en razziaherdenking 2025

03 dec Kranslegging en razziaherdenking 2025

Geplaatst op 15:26h in Razzia door Jan Willem Cleijpool

Foto Dick Termond: Kranslegging 2025

Op 10 november 2025 werd de officiële kranslegging gehouden bij het Razzia Monument Rotterdam aan de Parkkade. Na de kranslegging was er voor iedereen gelegenheid om bloemen te leggen bij het monument.

Razziaherdenking 2025

Voorafgaand aan de kranslegging werd voor directe slachtoffers en hun naaste familie, een korte herdenkingsplechtigheid gehouden. Het thema van deze herdenking was, het lot van de na de razzia achterblijvende vrouwen.

Burgemeester Schouten van Rotterdam (citaten)

“Want naast hun eigen trauma’s kregen de mannen en jongens te maken met de trauma’s van de achterblijvers. Van de vrouwen en kinderen die het alleen moesten zien te rooien, die een hongerwinter moesten zien te overleven. In krappe behuizing, in een stad met allerlei tekorten. Er was te weinig eten en brandstof. Er waren te weinig goederen en arbeidskrachten.”

“Het zijn ook de verhalen die na de bevrijding uit zicht verdwenen. Er was zoveel leed te verwerken, er waren zoveel mensen wreed vermoord, dat de overlevenden geacht werden gewoon de draad weer op te pakken. Maar hoe doe je dat? Hoe hervind je elkaar als man en vrouw na zo’n lange en intense periode apart? En hoe pak je als gezin de draad weer op?”

Historica en actrice Truus de Boer

De voordracht begint met een korte podcast die de sfeer van de razzia verbeeldt, vanuit het perspectief van een vrouw die de mannen ziet worden afgevoerd. Aansluitend leest Truus een brief voor van de Rotterdamse Lena Middelham. Haar man Jan is op 10 november 1944 bij de razzia afgevoerd en daarna in Duitsland tewerkgesteld.

In haar brief van 6 december, schrijft Lena over het gebrek aan van alles, zoals verwarming, licht en eten. Ze is bezorgd over de kinderen, waaronder hun zoontje Frans. Zij moeten opgroeien onder deze moeilijke omstandigheden. Lena spreekt haar hoop uit over een spoedige hereniging. De originele brieven van Lena Middelham, zijn begin 2025 door haar zoon Frans, geschonken aan het Stadsarchief Rotterdam.

Foto Boudewijn Bolleman:
Frans Middelham, Burgemeester Schouten en Truus de Boer.

Klik om de door Truus de Boer samengestelde podcast te beluisteren (duur 03:17 min).

Muzikaal intermezzo door Isha van der Burg

De Rotterdamse zangeres Isha van der Burg zingt een lied uit 1946 van Bert en Uut Hulsing: Van jou heb ik niets meer gehoord. Het aangrijpende lied schetst het leed van een vrouw van wie haar man in Duitsland is omgekomen. Het door Isha van der Burg uitgevoerde lied, is te beluisteren als onderdeel van het programma Archief Rijnmond van Roland Vonk.

Anton Stapelkamp burgemeester van Aalten en Dinxperlo

Na de razzia in november 1944, komen 250 Rotterdamse mannen terecht in Suderwick, net over de grens bij Dinxperlo in Gelderland. Met gevaar voor eigen leven helpen inwoners deze mannen met voedsel, kleding en medicijnen. Na de oorlog schenken de dankbare Rotterdammers in 1950 een houten bank met een bronzen plaquette aan de inwoners van Dinxperlo. In de loop der jaren gaat de bank verloren, maar op 28 februari 2025 is een nieuwe bank geplaatst.

Lees meer over het initiatief voor een nieuw “Rotterdams” bankje

René Versluis voorzitter Stichting Razzia Monument Rotterdam

“Het monument verbindt ons om deze verhalen hier weer bij elkaar te brengen en met elkaar te delen. En dat maakt een gemeenschappelijke herdenking mogelijk: midden in de stad, in het midden van de 11 verzamelplaatsen waar de mannen toen zo wreed werden samengedreven.”

“De afgelopen jaren hebben we bij de herdenkingen vele verhalen verteld van de slachtoffers van toen. Maar ook de nabestaanden hebben verhalen. Om hen een stem te geven heeft onze vrijwilliger Dick Termond een boek samengesteld met de titel 44 nabestaanden. Het bevat 44 foto-portretten gemaakt op markante plekken in Rotterdam en de interviews.”

Het boek 44 Nabestaanden wordt tijdens de herdenking, door auteur Dick Termond aangeboden aan de burgemeesters Carola Schouten van Rotterdam en Harald Bergmann van Schiedam.

De opbrengsten van het boek, komen geheel ten goede aan Stichting Razzia Monument Rotterdam.
Meer informatie over het boek 44 Nabestaanden, of bestellen?

Foto (Boudewijn Bollman):
De burgemeesters Bergmann en Schouten ontvangen het boek 44 Nabestaanden uit handen van auteur Dick Termond

Kranslegging 2025

Kransen worden gelegd door de burgemeesters van Rotterdam en Schiedam; door Frederik Zevenbergen, loco-commissaris van de Koning in Zuid-Holland; en door René Versluis en Jan Willem Cleijpool van het dagelijks bestuur van de Stichting Razzia Monument Rotterdam. Voor het eerst wordt dit jaar ook een krans gelegd namens de Rotterdamse kerken, door Michel Hagen, plebaan van de Rotterdamse kathedraal, en Harold Schorren, voorzitter van het Convent der Kerken in Rotterdam. Voorafgaand aan de kranslegging worden toespraken gehouden, waaruit hieronder enkele citaten volgen:

René Versluis voorzitter van stichting Razzia Monument Rotterdam:

“Het monument is opgedragen aan alle slachtoffers van de Razzia. De mannen, de vrouwen, kinderen, ouderen en onderduikers die achterbleven in de stad. En voor de volgende generaties die zijn opgegroeid in gezinnen die getekend werden door de gebeurtenissen die hun ouders zijn overkomen. Dat we nu bij het Razzia Monument gezamenlijk kransen en bloemen gaan leggen als betoon van respect en erkenning van het leed van alle slachtoffers zal hen tot veel steun zijn.”

Burgemeester Schouten van Rotterdam:

De burgemeester citeert een brief van Lena Middelham, die op 18 februari 1945 – dus diep in de hongerwinter – aan haar gedeporteerde Jan schrijft:

“Heb je het pakje ontvangen en die brief? Ik wou dat ik me er zelf bij had kunnen sluiten, want ik mis je nog iedere dag. Maar het ging niet, dus we zullen er ons maar bij neerleggen. Die lui brachten geen rooskleurige berichten mee van hier, want we hadden die week juist 400 gr. brood, dat is een halfje, dat is 1½ boterham per dag, maar nu is het weer beter, we krijgen nu 800 gr. dus 3 boterhammen als je zuinig snijdt. Maar wij rooien het nog steeds wel, we hebben wel niet veel, maar we leven nog.”

De burgemeester schetst verder het volgende beeld: “Een halfje brood, voor 3 volwassenen en 2 kinderen. Geen gas, geen licht. Lena ruilt later nog een fietsband voor wat aardappelen en zo overleven zij en haar kinderen de oorlog. Ook Jan komt na de oorlog weer thuis. Hij moet zijn kinderen opnieuw leren kennen en meteen weer aan de slag. Want na de oorlog wordt van de overlevenden verwacht dat zij de draad weer oppakken. Vrouwen krijgen de taak zichzelf weg te cijferen en hun man te steunen. Mannen krijgen de taak om de stad te herbouwen. Voor de onverwerkte trauma’s is geen ruimte.”

Bloemen en muziek

Ook dit jaar werd de kranslegging muzikaal ondersteund door de Marinierskapel der Koninklijke Marine. Daarnaast was er een erewacht van studenten van de Veiligheidsacademie van Zadkine. Enkele van hun collega-studenten waren behulpzaam bij het leggen van bloemen door het publiek. Het aantal bezoekers was opnieuw aanzienlijk hoger dan vorig jaar. Naar schatting waren ruim zeshonderd belangstellenden aanwezig, en zij zorgden ervoor dat het monument na afloop werd omringd door een zee van bloemen.

In de media

De kranslegging heeft veel media-aandacht gekregen, waaronder op: